PESCO: Προς μία κοινή ευρωπαϊκή άμυνα;

  Στις 11 Δεκεμβρίου 2017,  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανακοίνωσε την δημιουργία της PESCO (Permanent Structured Cooperation) – Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία, υιοθετώντας την σχετική κοινή διακοίνωση των Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προηγήθηκε περίπου ένα μήνα νωρίτερα .

Τι είναι όμως η PESCO;

  Η PESCO έχει ως κύριο σκοπό να παρέχει στα κράτη μέλη της Ε.Ε την δυνατότητα να αναπτύξουν από κοινού συνεργασία στον τομέα της άμυνας και να επενδύσουν σε κοινά projects που αφορούν στην βελτίωση της συμβατότητας της στρατιωτικής τεχνολογίας των κρατών-μελών. Έτσι θα ενισχύσουν την επιχειρησιακή ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεών τους μέσω κοινών στρατιωτικών δράσεων, όπως η αντιμετώπιση ανθρωπιστικών κρίσεων, ακραίων περιβαλλοντικών φαινομένων και τρομοκρατικών επιθέσεων.

 Πιο συγκεκριμένα, για τα κράτη-μέλη της PESCO προβλέπεται:

  • Σταδιακή αύξηση δαπανών για την επένδυση στην άμυνα και την έρευνα στρατιωτικής τεχνολογίας
  • Αυξημένη συνεργασία που αφορά στην άμυνα στον κυβερνοχώρο
  • Η απλοποίηση και η εξομάλυνση διασυνοριακών μεταφορών στην ΕΕ.
  • Η συμβατότητα με την έννοια της λειτουργικότητας (interoperability) των στρατιωτικών δυνάμεων των κρατών μελών και του ΝΑΤΟ .

   Επίσης προβλέπεται η δημιουργία ενός κοινού Ευρωπαϊκού Αμυντικού Ταμείου (European Defense Fund) για τις δράσεις της PESCO. Με αυτόν τον τρόπο η Ένωση αποβλέπει στην βελτίωση της αξιοπιστίας της ως διεθνής εταίρος στον τομέα της ασφάλειας.

  Στην PESCO συμμετέχουν 25 κράτη μέλη εκ των οποίων και η Ελλάδα. Εκτός των δράσεων της επέλεξαν να μείνουν η Μεγάλη Βρετανία, η Δανία και η Μάλτα.

  Έντονος ήταν ο προβληματισμός των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ για τον ρόλο και την δραστηριότητα της PESCO . Σύμφωνα με τις δηλώσεις του           Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ και του υπουργού αμύνης των ΗΠΑ, Tζέιμς Μάτις, η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να αντικαθιστά δράσεις του ΝΑΤΟ ή να αντλεί πόρους των κρατών μελών για άλλες δράσεις. Αντίθετα η PESCO θα πρέπει  να δρα πάντα συμπληρωματικά με την Ατλαντική Συμμαχία, χωρίς οι δράσεις τους να αλληλοκαλύπτονται. Η Ε.Ε από την πλευρά της, μέσω της Ύπατης Εκπροσώπου για την εξωτερική πολίτικη Φεντερίκα Μογκερίνι, έσπευσε να καθησυχάσει και να επιβεβαιώσει ότι η συλλογική ασφάλεια είναι αποστολή της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Τελικά είναι εφικτή μια κοινή ευρωπαϊκή άμυνα σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές σύστημα;

  Αναμφίβολα, η ανάδυση νέων δυνάμεων στις αρχές του 21ου αίωνα, όπως η Ρωσία και η Κίνα, καθώς και η αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στην Μέση Ανατολή με αποκορύφωμα το κενό ισχύος που αφήνει ο πόλεμος στην Συρία, δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για την διεθνή ασφάλεια στο μέλλον. Η Ρωσία, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, κοιτάζει απειλητικά την ανατολική Ευρώπη. Επίσης, έχει αυξήσει δραματικά την επιρροή της στην Μέση Ανατολή μέσω της στήριξης που παρέχει στο καθεστώς Άσαντ και της δημιουργίας ενός «συμμαχικού» άξονα με την  Συρία και το Ιράν . Το Ιράν επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή του στην περιοχή, στηρίζοντας το καθεστώς Άσαντ και δημιουργώντας έναν συριακό διάδρομο, απ’ όπου θα διοχετεύει στρατιωτικό υλικό στην Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Αυτή ήταν και η κύρια αιτία της πρόσφατης παρέμβασης του Ισραήλ, εξαπολύοντας βομβαρδισμούς εναντίον ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων εντός της Συρίας . Δεν θα μπορούσαμε να αφήσουμε έξω από την εξίσωση την Τουρκία, η οποία μέσω των βομβαρδισμών εναντίον των Κούρδων εντός συριακού εδάφους και της παρακώλυσης εξόρυξης υδρογονανθράκων στην Κύπρο, έρχεται σε σύγκρουση με τα δυτικά συμφέροντα στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ φαίνονται να έχουν χάσει την πρωτοβουλία των κινήσεων στην Μέση Ανατολή και αυτό εντείνει την αβεβαιότητα για το εγγύς μέλλον.  Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί ως παρατηρητής, χωρίς να μπορεί να τοποθετηθεί με μία κοινή φωνή και στρατιωτική παρουσία εκτός των πλαισίων του ΝΑΤΟ. Η ίδια η διεύρυνση της Ε.Ε ακολουθεί πάντα την διεύρυνση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στην ανατολική Ευρώπη.

Η περίπτωση του πολέμου στην Συρία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα σχετικά με την αδυναμία λήψης αποφάσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση σε στρατιωτικό επίπεδο. Οι προηγούμενες δηλώσεις της Μ.Βρετανίας και της Γαλλίας περί ενδεχόμενων βομβαρδισμών των δυνάμεων του Άσαντ σε περίπτωση χρήσης χημικών όπλων, υλοποιήθηκαν μόνο μετά την λήψη της σχετικής πρωτοβουλίας από τις ΗΠΑ και η φύση τους ήταν περισσότερο επικοινωνιακού χαρακτήρα. Η απουσία της Γερμανίας από τις επιχειρήσεις ήταν άλλο ένα δείγμα των διαφορετικών συμφερόντων μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε.

Η κριτική που ασκείται κατ’ επανάληψη είναι η απουσία πολιτικής βούλησης των κρατών μελών της ΕΕ για μία ενιαία γραμμή στην χάραξη εξωτερικής πολιτικής. Ένα τέτοιο εγχείρημα θα έθιγε τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας τους και προϋποθέτει την πολιτική ενοποίηση η οποία είναι πολύ μακριά από την πραγματικότητα.

Τα συμφέροντα του γαλλογερμανικού άξονα πολλές φορές διαφοροποιούνται . Το γερμανικό εμπορικό πλεόνασμα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στις σχέσεις των δύο χωρών . Ο Γάλλος Πρόεδρος, λίγο μετά την εκλογή του, ανέφερε πως κομμάτι της γερμανικής ανταγωνιστικότητας προέρχεται από την δυσλειτουργία και αδυναμία άλλων κρατικών οικονομιών. Η Γαλλία επιθυμεί χαλάρωση της αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής στην ευρωζώνη και μεταφορά των γερμανικών πλεονασμάτων προς τον νότο, σε μία προσπάθεια να ηγηθεί αυτών των χωρών. Η Γερμανία επιθυμεί να έχει  ηγετικό ρόλο στην ευρωζώνη και να διατηρεί  ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την Ρωσία λόγω της ενεργειακής εξάρτησης από την χώρα αυτή σε ποσοστό που αγγίζει το 40% .

Τριβή υπάρχει στον γαλλογερμανικό άξονα και για το ύψος των αμυντικών δαπανών της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Γάλλος Πρόεδρος δεσμεύτηκε για την προσαρμογή του ύψους των αμυντικών δαπανών της Γαλλίας στην βορειοατλαντική συμμαχία, στο 2% του ΑΕΠ κατόπιν πρόσφατων πιέσεων της προεδρίας Τραμπ. Η Γερμανία ενώ δέχτηκε να κάνει το ίδιο,  δεν έχει δώσει χρονοδιάγραμμα για την σχετική αύξηση των δαπανών της.

H δυσπιστία του ευρωπαϊκού νότου απέναντι στον ευρωπαϊκό βορά μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Ο τελευταίος κατηγορείται ότι έχει συμβάλει στην συρρίκνωση του ΑΕΠ των ευρωπαϊκών οικονομιών του νότου μέσω της αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής που επιβάλλει. Μία κριτική που θα μπορούσε να ασκηθεί εναντίον της PESCO, είναι η ενδεχόμενη προσπάθεια εξαναγκασμού των κρατών μελών της, να προβούν στην αγορά εξοπλιστικών συστημάτων γαλλογερμανικής προέλευσης, στο όνομα της στρατιωτικής συμβατότητας των ευρωπαϊκών αμυντικών συστημάτων.

Σε πρόσφατη ομιλία της Φεντερίκα Μογκερίνι στις 12.02.2018, προσκεκλημένη σε εκδήλωση του think tank «Ιtalia Decides» στην Ρώμη , αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή συνεργασία για την ευρωπαϊκή άμυνα.  Δήλωσε ότι «δεν πρέπει να ταυτίζουμε την ευρωπαϊκή συνεργασία για την άμυνα με έναν ευρωπαϊκό στρατό. Θέλουμε να χτίσουμε κάτι πιο φιλόδοξο από αυτό. Θέλουμε μία ευρωπαϊκή άμυνα βασισμένη σε ένα ευρωπαϊκό βιομηχανικό μοντέλο, σε ευρωπαϊκές τεχνολογίες και σε μία ευρωπαϊκή αγορά άμυνας». Την μερίδα του λέοντος όμως στην παραγωγή της ευρωπαϊκής αμυντικής  βιομηχανίας έχουν η Γαλλία με την Γερμανία και ακολουθούν η Ισπανία με την Ιταλία. Πόσο εύκολο είναι τα επιμέρους βιομηχανικά συμφέροντα να συνεργαστούν για την παραγωγή κοινών αμυντικών συστημάτων; Μήπως ξανά κάποιοι θα παράγουν και κάποιοι θα αγοράζουν;

Οι επερχόμενες μεταβολές στο διεθνές σύστημα οδηγούν προς την κατάργηση ενός μονοπολικού κόσμου και την ανάδυση άλλων δυνάμεων.  Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να  ωθήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μεγαλύτερη εμβάθυνση σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας βρισκόμενη μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Δεν έχουμε δει όμως κάτι τέτοιο μέχρι στιγμής καθώς προϋποθέτει και την πολιτική εμβάθυνση. Σε διαφορετική περίπτωση οι διαλυτικές δυνάμεις θα επικρατήσουν και θα ακολουθήσει ο νόμος της αποσύνθεσης . Το Brexit ήταν το πρώτο καμπανάκι.

 Ενδεχομένως η ίδια αιτία που ξεκίνησε την ευρωπαϊκή ενοποίηση να αποτελεί και την δομική αδυναμία για περαιτέρω βήματα: Τα επιμέρους εθνικά συμφέροντα των κρατών-μελών σε ένα κόσμο που αλλάζει . Μέχρι τότε η Βορειοατλαντική Συμμαχία θα έχει τον πρώτο λόγο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s